Chúng ta thường bước vào năm mới bằng những cam kết rất quen thuộc, như: dậy sớm hơn, tập thể dục đều hơn, học thêm kỹ năng mới, làm việc tập trung hơn. Nghe thì có vẻ hợp lý, nhưng nếu nhìn kỹ, bạn sẽ thấy chúng đều xoay quanh việc “làm gì”, chứ không phải bạn đang “sống như thế nào”.

Vấn đề là hành vi không tồn tại độc lập mà là hệ quả của lối sống, tiêu chuẩn sống và cách bạn nhìn nhận về chính mình. Khi những điều này không thay đổi, “thói quen mới” chỉ có thể tồn tại trong thời gian ngắn, bằng ý chí. Trong khi đó ý chí thường khó có thể duy trì lâu dài trong một cuộc sống vốn dĩ đã có quá nhiều căng thẳng từ công việc và các mối quan hệ xung quanh. Vậy nên, khi guồng quay cuộc sống bắt kịp bạn, thì những cam kết ấy cũng dễ dàng bị phá vỡ.

Điểm mấu chốt ở đây là: bạn đang cố xây một kết quả mới trên một nền móng cũ. Điều bạn cần làm lúc này là chuyển từ “mục tiêu phải đạt” sang “phiên bản bạn muốn trở thành”. 

Thay vì tập trung vào những mục tiêu, bạn hãy tập trung vào những phẩm chất, lối sống, cách ra quyết định của phiên bản mà bạn muốn trở thành. Ví dụ: 

(1) Nếu bạn là người đã đạt được mục tiêu [tên mục tiêu], bạn sẽ sắp xếp một ngày làm việc ra sao?

(2) Nếu bạn làm hành động [A] thì bạn có đang mâu thuẫn với phiên bản mà mình muốn trở thành hay không?

(3) Nếu bạn là phiên bản mà bạn muốn, bạn sẽ dành thời gian và năng lượng cho điều gì, và không còn chấp nhận điều gì?

Việc chuyển từ “mục tiêu phải đạt” sang “kiểu người tôi muốn trở thành”, bạn buộc phải đưa ra lựa chọn sao cho hợp lý để giữ bản thân nhất quán với phiên bản mà mình đang hướng tới. Khi đó, bạn không cần phải chờ cảm hứng hay ép bản thân thay đổi. Điều bạn cần làm chỉ đơn giản là cần trung thực trả lời câu hỏi: Hôm nay, tôi đang sống như phiên bản nào của chính mình?

Phần lớn các mục tiêu năm mới thất bại không phải vì chúng quá khó, mà vì bạn chưa đủ khao khát để sẵn sàng đánh đổi. 

Nghe nghịch lý đúng không? Vì sao một người vừa muốn thay đổi mà cũng vừa không muốn thay đổi? Sự mâu thuẫn này xuất hiện bởi vì thay đổi không chỉ mang lại điều mới, mà còn làm xáo trộn (hoặc đôi khi loại bỏ) những gì bạn đang quen thuộc.

Chẳng hạn, bạn nói rằng bạn muốn tìm một công việc tốt hơn, có nhiều cơ hội thăng tiến hơn. Tuy nhiên, suốt một năm, bạn chỉ dừng lại ở việc đọc vài bài viết, xem vài khóa học, than thở với bạn bè, và cuối cùng... vẫn dậm chân tại chỗ ở công việc cũ.

Bạn có thể nghĩ rằng mình "chưa đủ can đảm, chưa thực sự sẵn sàng". Nhưng nếu đào sâu hơn, việc bạn trì hoãn có thể bắt nguồn từ việc tiềm thức của bạn không hề muốn có sự thay đổi đó. Bạn “chọn” ở lại công việc hiện tại bởi lẽ nó cũng đang giúp bạn có được rất nhiều thứ, ví dụ như: thu nhập ổn định, môi trường hay đồng nghiệp quen thuộc.

Vấn đề đôi lúc không phải là bạn chưa sẵn sàng, mà là đang “thu mình” trong vùng an toàn, và chưa đủ khao khát để sẵn sàng đánh đổi, dấn thân và phát triển. 

Vậy nên, thay vì hỏi bạn muốn đặt mục tiêu gì, hãy hỏi bạn đang chịu đựng điều gì. 

Khi hỏi “năm nay tôi muốn đạt được điều gì”, bạn vô tình cho mình quyền chọn những câu trả lời nghe ổn, đẹp và an toàn. Những câu trả lời đó giúp bạn thấy mình có định hướng, nhưng không cho bạn thấy bản thân đang cảm thấy thực sự khó chịu với điều gì.

Hãy dừng hỏi “mình nên đặt mục tiêu gì cho năm nay”, thay vào đó bạn nên tự hỏi:

(1) Bạn đang phải “chịu đựng” điều gì?

(2) Trong công việc hiện tại, điều gì khiến bạn khó chịu nhất nhưng vẫn cố gắng cho qua? 

(3) Có điều gì bạn luôn than phiền, nhưng chưa từng thật sự làm gì để thay đổi?

(4) Nếu tình trạng này kéo dài thêm 2-3 năm nữa, hậu quả tệ nhất là gì?

Những câu hỏi này không dễ trả lời. Thậm chí, bạn có thể không muốn nghĩ đến chúng ngay. Nhưng chính cảm giác né tránh đó là dấu hiệu cho thấy bạn đang chạm vào đúng chỗ. Và khi bạn không còn dễ dàng trấn an mình bằng những lời hợp lý quen thuộc, bạn mới bắt đầu thấy rõ vì sao mình đứng yên lâu đến vậy và bản thân cần thực sự bắt đầu thay đổi điều gì. 

Đây là phần khó chấp nhận nhất, và vì vậy, nó thường bị bỏ qua. 😉 Ngay cả khi bạn biết mình đang sống ở mức trung bình, ngay cả khi bạn biết rõ điều gì cần làm, vẫn có một lực rất mạnh kéo bạn đứng yên, mang tên nỗi sợ.

Nỗi sợ này thường xuất hiện ngay sau khi bạn đặt mục tiêu. Hãy thử hình dung, đầu năm nay, bạn quyết định sẽ quản lý tài chính tốt hơn: ghi chép chi tiêu, hạn chế mua sắm bốc đồng, bắt đầu để dành tiền hoặc đầu tư nghiêm túc. Tuần đầu tiên, bạn tải app quản lý chi tiêu. Tuần thứ hai, bạn thử ghi lại vài khoản lớn. Nhưng càng ghi, bạn càng thấy không thoải mái. Những khoản tiền tưởng chừng nho nhỏ, nhưng hóa ra lại khá lớn. Những thói quen chi tiêu bạn vẫn tự cho là “không đáng kể” bắt đầu lộ ra. Và rồi từ từ… bạn dừng ghi. 

Về bản chất, bạn không từ bỏ mục tiêu. Bạn chỉ sợ đối mặt với nó. Bạn tự nhủ: “Để tháng sau thu nhập ổn hơn rồi tính”, “Đầu năm chi tiêu nhiều cũng bình thường”, “Khi nào rảnh hơn sẽ làm lại cho bài bản”. Mục tiêu quản lý tài chính vẫn nằm đó, nhưng được đẩy ra xa hơn một chút, nơi nó không còn khiến bạn phải đối diện với sự khó chịu.

Ở đây, điều khiến bạn chùn bước không phải là thiếu công cụ hay kiến thức. Mà là vì thay đổi buộc bạn phải nhìn thẳng vào những lựa chọn mình đã quen làm, và chấp nhận rằng nếu tiếp tục như cũ, kết quả sẽ không khác đi. Giữ nguyên thì không dễ chịu, nhưng ít nhất bạn không phải đối diện với cảm giác bối rối khi thấy rõ mọi thứ.

Điều bạn cần làm để vượt qua nỗi sợ là hãy nghĩ thật kỹ về lý do vì sao bạn đang chấp nhận những điều mình không muốn.

Thay vì vội vàng tự kết luận rằng “chắc mình chưa đủ giỏi” hay “hoàn cảnh chưa cho phép”, hãy tự hỏi những câu cụ thể hơn. 

(1) Nếu bạn thực sự thay đổi, bạn sẽ phải đánh đổi điều gì?

(2) Đó có phải là sự ổn định hiện tại, hình ảnh mà mọi người đã quen thuộc, hay là cái cớ để bào chữa cho việc mình chưa tiến xa hơn? 

(3) Liệu có ai đó sẽ cảm thấy thất vọng khi bạn quyết định thay đổi? Ai đó thất vọng thì sao? Người này cần là ai. Gia đình, bạn bè thân cận? 

(4) Nếu bạn tiếp tục chấp nhận tình trạng này, bạn đang bảo vệ điều gì? Và cái giá phải trả cho sự bảo vệ đó là gì?