Trong bài viết này, bạn sẽ học được 2 từ khoá mới. Hãy viết xuống và tiếp tục nghiên cứu thêm nhé.

(1) Hormone Replacement Therapy

(2) Estradiol

Thay vì chịu đựng những cơn bốc hỏa, mất ngủ hay sự thay đổi tâm trạng trong thầm lặng, Linh tin rằng chị em phụ nữ ngày nay cần được trang bị những giải pháp khoa học để bảo vệ chất lượng cuộc sống và sức khỏe lâu dài. Với Linh, khi những triệu chứng này bắt đầu xuất hiện, Linh cảm thấy mình không còn là chính mình nữa. Linh không muốn chấp nhận việc mất ngủ triền miên hay tâm trạng cáu kỉnh trở thành “bình thường mới” của cuộc sống. Vì vậy, Linh bắt đầu tìm hiểu, đọc tài liệu và nghiên cứu nghiêm túc các giải pháp y khoa hiện có.

Một trong những phương pháp được y học hiện đại đánh giá là hiệu quả nhất trong việc kiểm soát các triệu chứng vận mạch của mãn kinh, và được nhiều hiệp hội y khoa quốc tế khuyến nghị trong những trường hợp phù hợp, chính là LIỆU PHÁP THAY THẾ HORMONE, tên tiếng Anh là Hormone Replacement Therapy, hay HRT. Và Linh muốn chia sẻ là Linh đã sử dụng HRT được khoảng một năm nay.

Vậy cụ thể liệu pháp HRT là gì, và tại sao nó lại được coi là chiếc chìa khóa giúp phụ nữ duy trì sự trẻ trung và ngăn ngừa các bệnh lý mãn tính sau tuổi 50? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ngay sau đây. 

Các bạn lưu ý, thông tin trong tập này mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho tư vấn y khoa cá nhân. Việc sử dụng HRT cần được thảo luận và theo dõi sát với bác sĩ chuyên khoa. 

Mãn kinh thực chất xảy ra do sự sụt giảm nghiêm trọng nồng độ các hormone quan trọng trong cơ thể, đặc biệt là khi buồng trứng ngừng hoạt động. Y học xác định một người đã chính thức mãn kinh khi họ không còn kinh nguyệt liên tục trong vòng 12 tháng, và độ tuổi trung bình cho cột mốc này thường là 50.

Hãy tưởng tượng cơ thể bạn giống như một cỗ máy đang quen vận hành với một nguồn nhiên liệu đặc biệt, và đột nhiên nguồn nhiên liệu đó bị cắt giảm mạnh mẽ. Sự sụt giảm đột ngột này không chỉ gây ra những cơn bốc hỏa hay đổ mồ hôi đêm phổ biến, mà nó còn kéo theo một loạt hệ lụy khác mà đôi khi chúng ta không ngờ tới. Đó có thể là sự mệt mỏi rã rời, tâm trạng thay đổi thất thường từ lo âu sang trầm cảm hay thậm chí là những cơn hoảng loạn vô cớ. Nhiều phụ nữ còn gặp phải tình trạng sương mù não, tức là họ cảm thấy kém tập trung, trí nhớ suy giảm, hay quên chìa khóa hoặc quên mất mình định nói gì. Bên cạnh đó còn là những cơn đau khớp, rụng tóc, tăng cân vùng bụng và sự sụt giảm ham muốn tình dục, làm ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống và sự tự tin.

Vậy thì liệu pháp thay thế hormone, hay HRT, thực sự là gì? Nói một cách dễ hiểu nhất, HRT chính là việc chúng ta BÙ ĐẮP LẠI những gì cơ thể đã mất đi. Khi cơ thể không còn sản xuất đủ estrogen và progestogen nữa, chúng ta đưa các hormone này từ bên ngoài vào để cân bằng lại hệ thống. Đôi khi, trong một số trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể bổ sung thêm một chút testosterone để cải thiện mức năng lượng và ham muốn, nhưng hai hormone chính vẫn luôn là estrogen và progestogen.

Để bạn hiểu rõ hơn về các loại estrogen, chúng ta có ba loại chính trong cơ thể. 

Đầu tiên là Estradiol, đây là loại mạnh mẽ nhất, được sản xuất từ buồng trứng và là thành phần chính giúp duy trì sự trẻ trung, khỏe mạnh của người phụ nữ. 

Thứ hai là Estriol. Estriol là loại estrogen có nồng độ tăng cao nhất trong thai kỳ. Ngoài ra, Estriol cũng được nghiên cứu và sử dụng trong một số trường hợp liên quan đến sức khỏe âm đạo và tiết niệu sau mãn kinh, đặc biệt ở liều thấp và tại chỗ. 

Và cuối cùng là Estrone, được tạo ra chủ yếu ở mô mỡ thông qua quá trình chuyển hóa nội tiết tố nam. Ở nồng độ cao kéo dài, Estrone có thể liên quan đến một số rủi ro nhất định đối với mô vú. Vì vậy, trong HRT hiện đại, Estrone không phải là lựa chọn ưu tiên.

Trong điều trị HRT hiện đại, các bác sĩ ưu tiên sử dụng Estradiol vì nó tương thích nhất với cơ thể người.

Về cách thức sử dụng, y học hiện đại cung cấp cho bạn rất nhiều lựa chọn linh hoạt. Bạn có thể dùng viên uống, miếng dán trên da, gel bôi hay thậm chí là thuốc xịt và vòng đặt âm đạo. Ngoài ra còn có dạng viên nén siêu nhỏ cấy dưới da để giải phóng hormone dần dần trong nhiều tháng. Riêng Linh hiện đang sử dụng dạng gel. Linh thoa gel lên cánh tay và mặt trong đùi, mỗi ngày hai lần.

Về mặt hiệu quả kiểm soát triệu chứng, tất cả các hình thức này đều tương đương nhau. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở cách cơ thể xử lý chúng. Khi bạn uống viên nén, hormone phải đi qua hệ tiêu hóa và gan, điều này có thể làm tăng nhẹ các yếu tố gây đông máu. Vì vậy, nếu một phụ nữ có nguy cơ bị cục máu đông hoặc các vấn đề về gan, các dạng dùng qua da như miếng dán hay gel sẽ là lựa chọn tuyệt vời vì chúng đi trực tiếp vào máu mà không qua gan, giúp giảm đáng kể nguy cơ hình thành cục máu đông so với đường uống, đặc biệt ở những phụ nữ có yếu tố nguy cơ từ trước.

Việc lựa chọn loại HRT nào không phải là một công thức chung cho tất cả mọi người, mà nó phụ thuộc hoàn toàn vào giai đoạn mà bạn đang trải qua. 

Nếu bạn vẫn còn kinh nguyệt nhưng bắt đầu thấy chu kỳ trồi sụt thất thường, hoặc bạn mới chỉ dứt kinh trong vòng 12 tháng qua, bác sĩ thường sẽ chỉ định loại HRT Theo Chu Kỳ. Loại này được thiết kế để mô phỏng lại nhịp sinh học tự nhiên, giúp bạn duy trì hiện tượng ra kinh đều đặn hàng tháng và ổn định tâm lý. 

Ngược lại, nếu bạn đã hoàn toàn dứt kinh từ một năm trở lên, bạn sẽ chuyển sang dùng HRT Liên Tục. Ở dạng này, bạn bổ sung hormone đều đặn mỗi ngày với liều lượng ổn định, giúp kiểm soát triệu chứng mà không tạo ra chu kỳ kinh nguyệt nữa.

Có một trường hợp đặc biệt là những phụ nữ đã phẫu thuật cắt bỏ tử cung. Với nhóm này, việc điều trị trở nên đơn giản hơn vì họ thường chỉ cần bổ sung estrogen. Tại sao lại như vậy? Bởi vì vai trò chính của progesterone trong liệu pháp này là để bảo vệ lớp niêm mạc tử cung khỏi sự tăng sinh quá mức do estrogen gây ra. Khi không còn tử cung, rủi ro đó không còn, nên bạn không cần đến progestogen nữa.

Về đối tượng điều trị, HRT thường được khuyến nghị cho những phụ nữ có triệu chứng mãn kinh gây ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống, thường là những người dưới 60 tuổi hoặc chưa mãn kinh quá 10 năm. Nguyên tắc vàng trong y khoa luôn là sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất cần thiết. 

Nhiều bạn sẽ hỏi rằng mình cần nạp hormone theo liệu trình này trong bao lâu? Thực tế, không có một con số cố định nào cả. Nhiều phụ nữ bắt đầu dùng trong vài năm để vượt qua giai đoạn biến động mạnh nhất, sau đó họ cùng bác sĩ đánh giá lại. Nếu các triệu chứng vẫn còn dai dẳng và lợi ích mang lại vẫn vượt trội so với rủi ro, họ có thể tiếp tục dùng lâu hơn. Điều quan trọng là bạn cần đi kiểm tra định kỳ mỗi năm một lần để bác sĩ điều chỉnh liều lượng cho phù hợp với sự thay đổi của cơ thể theo thời gian. 

Trong khoảng 6 đến 8 tuần đầu tiên khi bắt đầu dùng HRT, bạn có thể cảm thấy hơi căng tức ngực hoặc đau đầu nhẹ. Đừng quá lo lắng nhé, vì đây thường chỉ là phản ứng tạm thời khi cơ thể đang học cách thích nghi với nguồn hormone mới. Nếu sau thời gian đó mà cảm giác khó chịu không biến mất, bác sĩ sẽ thay đổi liều lượng hoặc phương thức đưa thuốc vào cơ thể để bạn cảm thấy thoải mái nhất.

Lợi ích mà HRT mang lại thực sự rất ấn tượng và thường đến khá nhanh. Chỉ sau khoảng 2 đến 3 tuần, bạn sẽ thấy các cơn bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm dịu đi rõ rệt, và sau khoảng 3 đến 4 tháng, cơ thể sẽ đạt được trạng thái ổn định. Ngoài việc cải thiện giấc ngủ và tâm trạng, HRT còn giúp giảm nguy cơ loãng xương và hỗ trợ sức khỏe âm đạo – tiết niệu, từ đó cải thiện chất lượng đời sống tình dục.

Một số nghiên cứu cho thấy, khi được bắt đầu đúng thời điểm và ở đối tượng phù hợp, HRT có thể mang lại lợi ích nhất định cho tim mạch và chức năng nhận thức, tuy nhiên đây không phải là mục tiêu điều trị chính, và vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.

Mặc dù đem đến nhiều lợi ích như vậy, một vài người vẫn còn e ngại khi nghe đến hai chữ "hormone" do những thông tin tiêu cực trong quá khứ. Chúng ta cần phải nhìn lại một chút về lịch sử, cụ thể là nghiên cứu WHI vào những năm 1990. Đây là một nghiên cứu từng gây chú ý. Về sau, nghiên cứu này đã được các chuyên gia phân tích lại và chỉ ra nhiều hạn chế quan trọng trong thiết kế và đối tượng nghiên cứu, khiến kết quả không còn được áp dụng nguyên vẹn cho thực hành HRT hiện nay.

Đầu tiên, họ chọn đối tượng nghiên cứu không phù hợp khi tuyển những phụ nữ đã qua tuổi mãn kinh rất lâu, trung bình là 63 tuổi, trong khi HRT hiệu quả nhất khi bắt đầu sớm. 

Thứ hai, những người tham gia có quá nhiều bệnh nền như béo phì, tiểu đường hay hút thuốc. 

Thứ ba, họ loại bỏ những người đang có triệu chứng bốc hỏa để tránh việc nhóm dùng giả dược bỏ cuộc, điều này làm cho kết quả không phản ánh đúng thực tế điều trị. 

Và điểm yếu lớn nhất là họ sử dụng hormone tổng hợp chiết xuất từ nước tiểu ngựa mang thai thay vì hormone sinh học giống với người.

Điều khiến nhiều người lo lắng nhất từ nghiên cứu này là tuyên bố HRT làm tăng 27% nguy cơ ung thư vú. Nghe qua rất đáng ngại đúng không, nhưng con số này thực chất là nguy cơ tương đối, được tính bằng cách so sánh nhóm dùng HRT với nhóm đối chứng không dùng thuốc.

Cụ thể, trong nhóm đối chứng có khoảng 4 phụ nữ trên 1.000 người mắc ung thư vú, còn ở nhóm dùng HRT là 5 trên 1.000 người. Như vậy, số ca thực tế chỉ tăng thêm 1 người trên 1.000. Khi lấy phần tăng thêm này chia cho con số ban đầu của nhóm đối chứng (là lấy 1 chia cho 4), mức tăng sẽ được báo cáo là khoảng 25 đến 27%, dù sự khác biệt tuyệt đối chỉ là 0,1%.

Nói cách khác, cứ 1.000 phụ nữ dùng thuốc thì chỉ có thêm đúng 1 ca so với nhóm không dùng, chứ không phải 27% phụ nữ sẽ mắc bệnh.

Đáng chú ý hơn, trong chính nghiên cứu đó, nhóm phụ nữ đã cắt tử cung và chỉ dùng estrogen đơn thuần (so với nhóm đối chứng tương ứng) lại có tỷ lệ ung thư vú giảm tới 24%. Điều này cho thấy vấn đề có thể không nằm ở estrogen sinh học nói chung, mà nhiều khả năng liên quan đến loại progesterone tổng hợp có nguồn gốc từ ngựa được sử dụng trong nghiên cứu.

Nhìn đúng cách so sánh với nhóm đối chứng, con số 27% này trở nên dễ hiểu và bớt gây hoang mang hơn rất nhiều.

Nhìn chung, HRT đem đến nhiều lợi ích, nhưng chúng ta cần hiểu đúng về những rủi ro mà nó có thể mang lại.

Vẫn có những nhóm đối tượng tuyệt đối nên tránh dùng HRT, đó là những người có tiền sử cá nhân bị ung thư vú, đặc biệt là loại nhạy cảm với hormone, hoặc những người đã từng bị máu đông nghiêm trọng. Nếu bạn có người thân trực hệ như mẹ hay chị em gái bị ung thư vú, bạn cần thảo luận cực kỳ kỹ lưỡng với bác sĩ và thực hiện các tầm soát chuyên sâu trước khi quyết định.

Cuối cùng, Linh muốn nhấn mạnh rằng hormone chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh sức khỏe tổng thể. Để liệu pháp hormone HRT phát huy tối đa hiệu quả, lối sống của bạn đóng vai trò cực kỳ quan trọng. 

Bạn nên ưu tiên một chế độ ăn sạch với nhiều rau củ và thực phẩm hữu cơ, đồng thời hạn chế tối đa đường, rượu và tinh bột tinh chế vì chúng chính là tác nhân kích thích những cơn bốc hỏa và gây viêm trong cơ thể. Việc uống đủ nước và duy trì thói quen tập thể dục không chỉ giúp bạn giữ gìn vóc dáng mà còn thúc đẩy cơ thể sản sinh các hormone tăng trưởng tự nhiên, giúp tâm trạng phấn chấn hơn.

Nếu bạn đang tìm kiếm một lộ trình chăm sóc sức khỏe khoa học và chủ động cho hành trình tiền mãn kinh hay mãn kinh, Linh luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong những số tiếp theo của chuỗi Sống 100 Tuổi.